|
Strategie hodowlane
Hodowla w pokrewieństwie (inbreeding)
Kojarzenie osobników spokrewnionych ze sobą w stopniu większym niż przeciętny w populacji np. labrador retrieverów. Praktyczniej jest jednak uważać za spokrewnione te osobniki, w których rodowodach uwzględniających pięć pokoleń przodków, występuje chociaż jeden wspólny przodek.
Analizując rodowód, można znaleść wspólnego przodka lub nawet kilku przodków, który u obu rodziców występuje albo w pierwszym, albo w dalszych pokoleniach. W zależności od tego gdzie pojawiają są wspólnie przodkowie mamy doczynienia z większym lub mniejszym stopniem pokrewieństwa (stopniem inbreedu). Do pomiaru wspomnianego stopnia inbreedu używa się współczynnika inbreedu wyrażanego w procentach.
hodowla na linię (linecrossing)
Oparta jest na wybranym, wybitnym samcu, którego potomstwo wyróżnia się wysokim poziomem cech doskonałych. Wybrany założyciel liniikojarzony jest z samicami z nim nie spokrewnionymi w celu namnożenie jego genów w populacji. W kolejnym etapie uzyskane potomstwo kojarzy się w pokrewieństwie, w celu uzyskania wyższej homozygotyczności. Następnie stosuje się selekcję, która ma pozostawić do hodowli tylko takie samce, które zawierają w swoim genotypie i fenotypie znaczną kumulację genów założyciela linii. Wybitne samce z takiej lini mogą kontynuować powstałą linię lub/i mogą być założycielami kolejnych linii.
Metodę tę stosuje się wtedy, gdy założyciel linii był osobnikiem wybitnie wartościowym hodowlanie i przekazywał dużo cech dodatnich danej rasy. Według dawnych zasad tej metody założycielem linii mógł być tylko samiec, którego potomstwo było lepsze od matek.
Bardzo korzystne jest zapoczątkowanie hodowli większej liczby linii, aby w dalszym toku postępowania można było dokonywać intensywnej selekcji linii i ich syntezy. Wzrostowi liczby zapoczątkowanych linii hodowlanych daje większy wachlarz możliwych kombinacji.
Okres I poszukiwania wybitnych osobników - przyszłych założycieli linii. Po ich zidentyfikowaniu są one początkowo kojarzone z większą liczbą samic z nimi niespokrewnionych. Jeżeli wybitny samiec nie żyje, to samice te unasienia się jego nasieniem, przechowywanym w stanie zamrożonym w banku nasienia lub nasieniem jego syna.
Okres II charakteryzujący się kojarzeniem w pokrewieństwie potomstwa po wybitnych przodkach. Kojarzenie to wraz z równolegle prowadzoną selekcją ma na celu utrwalenie cech i typu zwierząt tworzonej linii. Samce kojarzy się z samicami, których matki wykazały produkcję nie niższą od produkcji matek kojarzonych z nimi samców.
Okres III rozmnażania osobników danej linii. Stosuje się przy tym umiarkowane kojarzenie krewniacze (3:3). W dalszym ciągu prowadzona jest selekcja w celu zatrzymania do reprodukcji tylko takich zwierząt, które zapewnią wyznaczony poziom produkcji. Ponieważ każda linia trwa nie dłużej ni 5-6 pokoleń, a potem następuje jej stopniowe przechodzenie w linię genealogiczną, należy w okresie III rozpocząć poszukiwania reproduktorów - założycieli bocznych linii hodowlanych; mogą nimi być już synowie założycieli linii. Te boczne linie można w przyszłości kojarzyć ze sobą, dokonując tzw. syntezy linii, celem wytworzenia nowych linii łączących cechy obu linii wyjściowych. Z chwilą zapoczątkowania hodowli na linię uzyskuje się potomstwo, u którego pewne pary genów zostały doprowadzone do stanu hemozygotycznego.
Analizując przebieg hodowli na linię dostrzega się system kojarzeń w pokrewieństwie. Jest jednak zasadnicza różnica między hodowlą na linię a kojarzeniem krewniaczym. Przy hodowli na linię kojarzone są ze sobą osobniki wprawdzie też spokrewnione, ale przeważnie przez jednego wspólnego przodka, podczas gdy kojarzenie krewniacze (inbredowanie) polega na parzeniu partnerów płciowych, których pokrewieństwo może wynikać z pochodzenia po kilku wspólnych przodkach, powtarzających się jednakową ilość razy w ich rodowodzie.
hodowla na linie zinbreedowane
Metoda ta jest podobna do hodowli według linii. Jej celem nie jest utrzymanie poprzez pokolenia bliskiego spokrewnienia z jednym cennym osobnikiem, ale ujednolicenie genetyczne linii w zakresie wybranej cechy. Cechę tę utrwala się z pokolenia na pokolenie poprzez łączenie zwierząt spokrewnionych, które razem tworzą linię. Metoda ta jest często stosowana w hodowli psów. Zinbredowane linie są tworzone przez wybitnych hodowców w celu ujednolicenia typu danej hodowli.
Linię zinbredowaną tworzą zwierzęta będące produktami kojarzenia krewniaczego. Zapoczątkowanie linii inbredowanej znajduje tylko wówczas uzasadnienie, gdy zwierzęta stanowiące materiał wyjściowy są doskonałe pod względem wydajności i nie są nosicielami recesywnych genów letalnych. Przystępując do tworzenia linii inbredowanych stosuje się wpierw umiarkowane kojarzenie krewniacze równoległe z ostrą selekcją, a następnie kojarzy się osobniki coraz bliżej ze sobą spokrewnione, w wyniku czego stopień zinbredowania powoli wzrasta.
Za linię zinbredowaną uważa się tę, którą tworzą zwierzęta o współczynniku zinbredowania minimum Fo = 0,375 %.
Hodowla na przodka
Kojarzenie krewniacze właściwe
Zachodzi, gdy partnerzy są spokrewnieni w stopniu 1:2, np. kojarzenie półrodzeństwa lub dziadka z wnuczką.
Kojarzenia krewniacze umiarkowane
Polega na parzeniu osobników spokrewnionych przez przodków odleglejszych pokoleń, np. wnuków spokrewnionych tylko przez wspólnego dziadka lub osobników o jeszcze mniejszym stopniu spokrewnienia (2:2, 2:3, 3:3 itd.).
Hodowla według rodzin
Rodzina jest uważana za odpowiednik linii, a jej założycielką jest samica. Rodzinę stanowi jakaś wybitna suka-założycielka i jej córki, wnuczki i prawnuczki.
Hodowla oparta na kojarzeniach kazirodczych
Metoda ta polega na łączeniu osobników najbliżej ze sobą spokrewnionych, np.: ojca z córką, matki z synem, brata z siostrą. Jest to metoda, dzięki której możemy sprawdzić nosicielstwo genów letalnych lub semiletalnych. Metoda ta jest stosowana przez hodowców w celu sprawdzenia pogłowia na nosicielstwo wyżej wymienionych genów.
Outcrossing
Kojarzenie ze sobą osobników w obrębie tej samej rasy jednak nie będących ze sobą spokrewnionych.
Kojarzenie podobny z podobnym
Kojarząc podobne z podobnym zakładamy, kojarzenie możliwie jak najlepszych przedstawicieli rasy, a do tego możliwie podobnych do siebie. Kojarzone są zatem osobniki zbliżone do siebie w typie. Metoda ta jest skuteczna, aby uzyskać fenotypowe wyrównanie danej populacji, ale nie powoduje istotnego zwiększenia jej homozygotyczności.
Kojarzenie wyrównawcze
Kojarzone są ze sobą osobniki nie są do siebie podobne. Jeśli u suki występuje jakaś wada/niedoskonałość, kryje się ją samcem, który może poprawić tę cechę. Powinien to być reproduktor doskonały pod względem tej cechy, która u suki jest słaba lub wadliwa. Dobrze byłoby gdyby samiec pochodził z linii, która słynie z tej cechy, a idealnie, gdyby miał już potomstwo, na podstawie którego mażna by stwierdzić, że istotnie dobrze przekazuje tę cechę. Uwaga: nie należy poprawiać wady wadą przeciwstawną!
Opracowane przez: Anna Kowalewska (hod. Rogester)
Źródło:
1. Malcolm B. Willis, Poradnik dla hodowców psów - genetyka w praktyce, PWRiL 1992
2. Kazimierz Ściesierski, Hodowla psów, Wyd. SGGW 2003
3. Tadeusz Kaleta, Katarzyna Fiszdon, Wybrane zagadnienia z zachowania się psów, SGGW 2002
4. Jerzy Monkiewicz, Jolanta Wajdzik, kynologia wiedza o psie, AXA, 2003
|